Najstarsza karczma w Polsce stoi w Jeleśni i zaprasza gości. Tu stołowano się już 250 lat temu

Emil Hoff
Emil Hoff
Która karczma w Polsce jest najstarsza? Trwa spór historyków, stawiamy jednak na niezwykłą jadłodajnię w Jeleśni, która działa do dziś!Zdjęcie na licencji CC BY-SA 4.0.
Która karczma w Polsce jest najstarsza? Trwa spór historyków, stawiamy jednak na niezwykłą jadłodajnię w Jeleśni, która działa do dziś!Zdjęcie na licencji CC BY-SA 4.0. Marcin Gola, CC BY-SA 4.0
Udostępnij:
Określenie, która polska karczma jest najstarsza, wcale nie jest takie łatwe. Wiele wskazuje na to, że ten tytuł należy się karczmie stojącej w Jeleśni w woj. śląskim. W tym miejscu posiłki wydawano już 250 lat temu. Zabytkowy budynek stoi na Szlaku Architektury Drewnianej, ale atrakcje stanowią nie tylko jego forma i wiek, lecz także smakowitości, które czekają wewnątrz na zmęczonych turystów.

Spis treści

Najstarsza karczma, austeria czy restauracja?

Działa od XIII w. Jednak miejska piwnica to nie najpopularniejszy w dawnej Polsce typ jadłodajni. Szukamy najstarszej polskiej karczmy!
Działa od XIII w. Jednak miejska piwnica to nie najpopularniejszy w dawnej Polsce typ jadłodajni. Szukamy najstarszej polskiej karczmy! Paweł Relikowski / Polska Press, 2019

Wiele obiektów gastronomicznych w Polsce ma długą historię, co nie może dziwić – w końcu ludzie wszędzie musza jeść i pić, a sama Polska ma już tysiąc lat z górką. Jednak określenie, która restauracja, bar czy karczma są najstarsze, przysparza kłopotów nawet historykom. Wszystkiemu winne są niedokładne zapisy lub w ogóle brak dokumentacji.

Polacy lubią dobre jedzenie i tradycję, dlatego chętnie odwiedzają stare restauracje i karczmy, które karmią klientów od wielu pokoleń. Wiek i tradycja mają walor marketingowy, dlatego wiele obiektów gastronomicznych chwali się tym, od jak dawna działa. Tytuł najstarszego należy jednak przyznawać ostrożnie – wszystko zależy jednak od konkretnej kategorii obiektu i starannego ustalenia faktycznej daty założenia.

Powszechnie uważa się, że najstarszą polską restauracją jest Piwnica Świdnicka we Wrocławiu. Przez „restaurację” rozumie się tu przybytek gastronomiczny serwujący jedzenie i napoje, także alkoholowe – Piwnica Świdnicka to jednocześnie najstarsza restauracja i najstarszy bar w Polsce. Piwo ze Świdnicy sprzedawano tu od głębokiego średniowiecza, pierwsza wzmianka o lokalu pochodzi z 1273 r. Obecnie Piwnica Świdnicka jest zamknięta, ale nie na stałe. Przeszła remont i ma wznowić działalność na wiosnę 2022 r.

Co jednak z innymi kategoriami jadłodajni? Piwnica nie była najbardziej typową staropolską formą gastronomii. W tej kategorii wskazać należy raczej karczmę. Która karczma jest najstarsza w Polsce?

Kandydatki do tytułu najstarszej karczmy w Polsce

Budynek stał być może już w XVI w., pierwotnie jako leśniczówka.
Budynek stał być może już w XVI w., pierwotnie jako leśniczówka. Stara Karczma w Jeleśni, za zgodą

Typowo staropolską formą jadłodajni nie jest wcale miejska piwnica, lecz raczej wiejska karczma, zwana z włoska austerią. Karczmy powstawały najczęściej przy szlakach handlowych. Łączyły funkcje gastronomiczną i hotelarską: goście jedli, pili, a po zmroku kładli się spać na przypiecku lub poddaszu karczmy. Co większe i bardziej znane obiekty miały nawet specjalne pokoje sypialne, w których szlachta zjeżdżająca się tłumnie np. na sejmiki mogła spędzić wygodnie noc.

Najstarsze polskie karczmy, zachowane, a nawet czynne do dziś, pochodzą z XVIII w. Spór o to, która dokładnie jest najstarsza, pozostaje oficjalnie nierozstrzygnięty.

Wielu wskazuje karczmę „Rzym” w Suchej Beskidzkiej jako najstarszą tego typu czynną jadłodajnię w Polsce. To właśnie o tej karczmie miał jakoby wspomnieć Adam Mickiewicz w wierszu „Pani Twardowska”, w którym w „Rzymie” czarownik Twardowski spotkał samego diabła. Oficjalnie nazwę „Rzym” nadano jednak karczmie dopiero w latach 60. XX w. Sam budynek pochodzi – na co wiele wskazuje – z drugiej połowy XVIII w., są więc w Polsce starsze karczmy od tej.

Drugą kandydatką do tytułu najstarszej polskiej karczmy jest Austeria Miejska w Sławkowie. Powstała prawdopodobnie w 1781 r. Niemal wiek wcześniej gdzieś w mieście miał ucztować król August II Mocny, nie wiadomo jednak, czy w czasie swojej wizyty w 1697 r. zatrzymał się właśnie na miejscu dzisiejszej karczmy.

Archeolodzy ustalili także, że fragment fundamentu budynku pochodzi z XIII w., ale nie wiadomo, jaką funkcję pełniła ta pierwotna budowla zanim wzniesiono na jej miejscu kolejne budynki, a w końcu karczmę. Za to na jednej z zachowanych belek stropowych karczmy widać niewyraźny napis z datą: 1701 lub 1781 r. Oficjalna strona turystyczna Sławkowa opowiada się za wariantem 1781. Być może to data remontu, ale fakt pozostaje faktem: jeśli austeria pochodzi z drugiej połowy XVIII w., to nie jest najstarsza w Polsce.

Stara Karczma w Jeleśni sięga XVII w.

Karczmę w Jeleśni wybudowano prawdopodobnie w XVIII w. i wyremontowano w XIX, ale sama jadłodajnia działała tu znacznie wcześniej.
Karczmę w Jeleśni wybudowano prawdopodobnie w XVIII w. i wyremontowano w XIX, ale sama jadłodajnia działała tu znacznie wcześniej. Stara Karczma w Jeleśni, za zgodą

Wiele wskazuje na to, że najstarszą karczmą w Polsce nie jest ani „Rzym” w Suchej Beskidzkiej, ani Austeria Miejska w Sławkowie, lecz jadłodajnia działająca do dziś w śląskiej Jeleśni.

Stara Karczma działa dziś w zabytkowym budynku, który wprawdzie przeszedł gruntowny remont w XIX w., ale działalność gastronomiczną prowadzono w nim przynajmniej dwa stulecia wcześniej. To właśnie w tej karczmie w 1655 r. miał się zatrzymać uciekający przed szwedzką nawałą król Jan Kazimierz.

Historia karczmy w Jeleśni zaczęła się prawdopodobnie jeszcze wcześniej, w XVI w., kiedy na jej obecnym miejscu Wołosi wznieśli leśniczówkę z przyległą gajówką (budynek stoi do dziś i mieści przedszkole). Nie wiadomo dokładnie kiedy, ale leśniczówka prawdopodobnie szybko została zaadaptowana na karczmę. Zadecydowała zapewne dobra lokalizacja – Jeleśnia leży na dawnym szlaku bursztynowym z Żywca do Orawy, swego czasu przejeżdżały tędy tłumy kupców, zawsze dysponujących gotówką do wydania i szukających miejsca na odpoczynek. Nic dziwnego, że być może już w końcu XVI w. otwarto w Jeleśni karczmę.

Dokładny wiek karczmy w Jeleśni pozostaje jednak nieznany. Na samym budynku znajduje się tylko jedna data: na jednej z najstarszych belek stropowych można odczytać wyryty napis „1774”. Nie da się wykluczyć, że – podobnie jak w przypadku karczmy w Sławkowie – może to być data remontu, a nie wzniesienia budynku. Nawet jeśli karczma w Jeleśni działa na obecnym miejscu „dopiero” od 1774 r., to i tak czynią ją to najstarszą czynną karczmą w Polsce.

W karczmie w Jeleśni nadal można zjeść i wypić

To prawdopodobnie w tej karczmie stołował się jeszcze w 1655 r. król Jan Kazimierz, uciekający przed szwedzkim Potopem.
To prawdopodobnie w tej karczmie stołował się jeszcze w 1655 r. król Jan Kazimierz, uciekający przed szwedzkim Potopem. Stara Karczma w Jeleśni, za zgodą

Karczma w Jeleśni to atrakcja zarówno dla entuzjastów historii i zabytkowej architektury drewnianej, jak i dobrego jedzenia i gościnnej atmosfery.

Karczma w Jeleśni stoi przy głównej trasie Szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego. Uwagę zwraca dobrze zachowana konstrukcja wieńcowa budynku z polskim dachem łamanym. Duży kominek w głównej sali ogrzewał dawniej pomieszczenie i ludzi, można było przy nim spać – na noc sala bufetowa zmieniała się w jedną z sypialni. W rogu sali widoczna jest tzw. stolnica, czyli miejsce dla kapeli ludowej, zapraszanej na wesela, chrzciny i inne święta. Wnętrze karczmy ozdabiają wycinanki z bibuły, z których słynie region Jeleśni.

W zabytkowym budynku działa dziś restauracja „Stara Karczma” i kawiarnia. W obiekcie organizowane są imprezy okolicznościowe, ale warto do niego zajrzeć nawet bez ślubu czy chrzcin choćby po to, by móc powiedzieć, że zjadło się obiad w najstarszej polskiej karczmie, w której stołował się ongi być może sam król Jan Kazimierz.

Która karczma w Polsce jest najstarsza? Trwa spór historyków, stawiamy jednak na niezwykłą jadłodajnię w Jeleśni, która działa do dziś!Zdjęcie na licencji CC BY-SA 4.0.

Najstarsza karczma w Polsce stoi w Jeleśni i zaprasza gości....

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Wyspa zamieszkała przez dzikie plemię

Wideo

Komentarze

Komentowanie zostało tymczasowo wyłączone.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Przejdź na stronę główną Strona Podróży
Dodaj ogłoszenie